Alejkumusselam ve rahmetullahi ve berekatuhu.

Hvala Allahu i neka je salat i selam na posljednjeg vjerovjesnika, a zatim:

Odgovor na ovo pitanje se vraća na šerijatski propis sprečavanja trudnoće. Često se u praksi uz pojam sprečavanja trudnoće koriste dva druga slična pojma: planiranje poroda i ograničenja poroda. Zato je jako korisno i bitno znati razliku među njima.

Sprečavanje trudnoće

Pod sprečavanjem trudnoće se podrazumijeva sprečavanje spajanja muškog sjemena i ženske jajne ćelije ili sprečavanja začeća ako dođe do njihovog spajanja. Sprečavanje se može vršiti prirodnim putem (tzv. azlom) ili upotrebom raznoraznih kontracepcijskih sredstava.

Ograničenje poroda

Ograničenje poroda je vid trajnog sprečavanja trudnoće određivanjem broja djece koju će žena roditi, npr. dvoje ili troje, a mimo toga se koriste kontracepcijska sredstva za sprečavanje ili abortus za otklanjanje „neželjene“ trudnoće ili se izvrši trajna sterilizacija. Ograničenje poroda može biti zakonom određeno od strane države, kao što je slučaj u Kini, ili slobodan izbor pojedinca. Ovdje treba naglasiti da nema razilaženja među učenjacima oko zabrane ograničavanja poroda kao vida trajnog sprečavanja trudnoće, jer se suprostavlja jasnim tekstovima Kur'ana i Sunneta. (pogledaj: Fikhul-nevazil 4/9-22) Izuzetak ovoj zabrani su nužne situacije poput bolesti slično.

Planiranje poroda

Pod njim se podrazumijeva raspored trudnoća na određene periode bez zaustavljanja kod određenog broja djece, te je tako sinonim za privremeno sprečavanje trudnoće.

Neki istraživači smatraju da nema razlike između ograničenja poroda i planiranja poroda, jer i jedno i drugo znači raspored poroda i sprečavanje trudnoće na određeno vrijeme. A ispravno je da među njima postoji razlika, jer ograničavanje poroda podrazumijeva stavljanje granice u broju djece, dok je planiranje raspored trudnoća u određene periode bez određivanja granice u broju djece. (pogledaj: Ebhasu hejeti kibaril-ulema 2/422, i Kadijjetu tahdidin-nesl, Ummu Kulsum str.128, Tenzimun-nesli, Et-Turejki str,17)

Razlozi sprečavanja trudnoće

Od opravdanja i motiva zbog kojih supružnici nastoje da privremeno sprečavaju trudnoću ili da prave vremenski razmak u rađanju djece, su sljedeći: (pogledaj:Tenzimun-nesli ve tahdiduhu, Hasen eš-Šazli 1/140)

Motivi koji su vezani za muža:

– Siromaštvo zbog kojeg se boji, ako se poveća broj djece, da neće moći ispuniti obaveze prema njima kao što je obezbjeđivanje hrane, stana, odjeće, i ostalog što se podrazumijeva pod obaveznom brigom o djetetu.

Motivi koji su vezani za suprugu:

– Ako trudnoća izaziva kod žene dodatne poteškoće mimo uobičajenih, kao sto je slučaj da žena ne može da rodi osim putem operacijskog zahvata, pa joj je zbog toga potrebno da napravi razmak između trudnoća.

– Briga žene o svom izgledu, zdravlju, ili čuvanju ljepote.

– Zauzetost supruge poslom izvan kuće ili studiranjem, što joj otežava brigu o djeci i njihov odgoj.

– Ako je žena lošeg ahlaka i muž hoće da se rastane od nje, pa zbog toga ne želi da ima sa njom djecu.

Motivi koji su vezani za dijete:

– Ako se opravdano strahuje za dojenče (tek rođeno dijete) da će oslabiti ili umrijeti zbog  majčine trudnoće, jer sa njom se prekida dojenje.

– Ako žena živi u neislamskoj sredini (u zemljama kufra) pa se boji kufra za svoje dijete, ili se boji pokvarenog ahlaka zbog neislamske sredine.

– Ako je pokvareno vrijeme pa se boji za potomstvo da će se iskvariti.

Neki od spomenutih motiva sprečavanja trudnoće, poput motiva vezanih za muža i dijete (osim prvog), su predmet rasprave među učenjacima i bliže je da nisu opravdani.

Način djelovanja kontracepcijskih sredstava

Kontracepcijska sredstva djeluju na jedan od dva načina:

a. Sprečavanje sastajanja muškog sjemena i ženske jajne ćelije putem ubijanja muškog sjemena, njegovog slabljenja, ili sprečavanje njegovog izlaska u osnovi. Na ovaj način djeluje većina kontracepcijskih sredstava.

b. Sprečavanje oplođene ženske ćelije da se zakači za zid maternice zbog postojanja prepreke na zidu maternice.

Vrste kontracepcijskih sredstava

Sredstva za kontracepciju se mogu podijeliti u grupe:

1. Sredstva koja koriste samo žene.

2. Sredstva koja koriste samo muškarci.

3. Sredstva koja koriste i muškarci i žene.

Sredstva koja koriste samo žene

Ova sredstva je moguće podijeliti u četiri skupine:

A. Prirodna sredstva, a najvažnija od njih je izračunavanje plodnih i neplodnih dana.

B. Hormonska sredstva koja sadrže tablete za sprečavanje trudnoće, obične injekcije, podkožne injekcije, injekcije u vene.

C. Mehanička sredstva, a to su ona koja se oslanjaju na stavljanje sredstava u rodnicu ili maternicu koja sprečavaju dolazak  muškog sjemena ili sprečavaju da se ženska jajna ćelija zakači za zid maternice, kao što je spirala.

D. Hemijska sredstva, poput krema koje se koriste u rodnici.

Sredstva koja koriste samo muškarci

1. Azl – pod kojim se podrazumijeva da muž izvadi polni organ kada se približi vrijeme ejakulacije (izbacivanja sjemena) tako da izbaci sjeme izvan polnog organa žene.

2. Prezervativ.

3. Tablete za sprečavanje trudnoće.

Sredstva koja koriste muškarac i žena

Pod njima se podrazumijeva privremena neplodnost, koja u slučaju muškarca podrazumijeva vezivanje kanala koji je povezan sa oba testisa da bi se spriječilo izlaženje sjemena, a to se postiže hirurškim zahvatom ili ubrizgavanjem sredstva koja dovode do zatvaranja jajovoda. Ova neplodnost ne sprečava polni odnos muškarca ali sadrži veliku opasnost, jer je mal procenat onih koji se uspiju vrati u stanje plodnosti poslije odvezivanje jajovoda zbog štete koja se učini na njemu. Zbog toga ljekari smatraju ovu vrstu neplodnosti jednom od vrsta stalne neplodnosti.

Što se tiče žene, to se postiže vezivanjem jajovoda bilo operacijom ili ubrizgavanjem sredstva u jajovode koja sprečavaju izlazak jajašceta ili sprečavaju njegovo spajanje sa muškim sjemenom. Ovaj zahvat je složeniji i opasniji od onog kod muškarca, jer je vraćanje žene u stanje plodnosti teže, te ga zbog toga ljekari ne preporučuju osim u nuždi.

Propis upotrebe sredstava za privremeno sprečavanje trudnoće

Današnji učenjaci smatraju da se propis upotrebe kontracepcijskih sredstava vraća na propis azla zbog sličnosti među njima. Pod azlom se podrazumijeva da muž prilikom intimnog odnosa sa suprugom izbaci sjeme izvan polnog organa supruge.

Sličnost između azla i kontracepcijskih sredstava se ogleda u dvome:

prvo – u tome što je sam azl vrsta sprečavanja trudnoće,

drugo – što azl i druga kontracepcijska redstva, svejedno da li ih koristi žena ili muškarac, imaju isti cilj a to je sprečavanja spajanja muškog sjemena i ženske jajne ćelije kako bi se izbjegla trudnoća.

Oko propisa azla islamski pravnici su se razišli na tri stava: (pogledaj: El-Mugni 7/226, Ihkamul-ahkam 2/207)

Prvi: dozvola azla uz saglasnost žene.

Ovo je mišljenje džumhura islamskih učenjaka od hanefija, malikija i hanabila.

Drugi: apsolutna dozvola.

Ovo je stav šafijskog mezheba i mišljenje kod hanabila.

Treći: apsolutna zabrana.

Ovog stava su zahirije, i to je mišljenje kod hanabila i učenjaka Ruvejanija od šafija.

Ispravno je da je azl uopćeno dozvoljen našto ukazuju sljedeći dokazi:

1. Hadis Džabira ibn Abdullaha, radijallahu anhuma, prenosi da je došao čovjek Poslaniku, salallahu alejhi ve selem, i rekao mu: “Imam robinju koja služi kod nas i ja joj prilazim, a ne bih volio da ostane trudna”, pa reče Allahov Poslanik,sallallahu alejhi ve sellem: “Čini azl …”. (prenosi ga Muslim, broj hadisa 1439).

2. Hadis Džabira, radijallahu anhu, takođe, u kojem kaže: “Činili smo azl, a Kur'an je objavljivan”. (prenosi ga Buhari pod brojem 4911).

3. Hadis Džabira, radijallahu anhu, kaže: “Činili smo azl za vrijeme Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, pa je to došlo do njega pa nam nije zabranio”. (prenosi ga Muslim pod brojem 1440).

Dzumhur učenjaka dovoljava azl pod šartom saglasnosti žene, a to argumentiraju sa sljedećim dokazima:

1. Idzma’ učenjaka da je azl zabranjen bez saglasnosti slobodne žene, kojeg prenosi Ibn Abdul-berr (Et-Temhid 3/148) i El-Kasani od hanefija (Bedaiu’-s-sanai’ 5/126).

Komentar: spomenuti idzma’ je upitan, jer je poznat stav šafijskog mezheba da se ne traži dozvola žene.

2. Hadis Omera ibn Hataba, radijallahu anhu, da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, zabranio azl sa slobodnom ženom osim s njenom dozvolom”. (prenosi ga Ibn Madže, Ahmed i Bejheki).

Komentar: u senedu ovog hadisa je Ibn Lehi'a a on je daif (slab), s tim da hadis neki učenjaci ocijenjuju dobrim podupirući ga riječima Ibn Abbasa i Ibn Omera, radijallahu anhuma, koje su u istom značenju. (Bejheki i Musannef Abdur-rezzaka)

3. Racionalni dokaz: azl podrazumijeva prekidanje užitka kod žene, na koji ona ima pravo, a isto tako ima pravo na djecu pa je s toga potrebna njena saglasnost.

Komentar: ovaj dokaz je neprihvatljiv, jer prekidanje užitka je izrazenije kod muža, a njeno pravo na djecu ne znači da mu nije dozvoljeno učiniti azl bez njene dovole, te da je griješan ako ga učini bez dozvole.

Iz priloženog se vidi da uslovljavanje dozvole žene nema jaku potporu sa strane dokaza. U prilog ovome ide i stav džumhura da u slučaju da postoji potreba ili opravdanje za azl, da je dozvoljen bez saglasnosti žene.

Zbog svega spomenutog dozvoljena je upotreba sredstava za privremeno sprečavanje trudnoće kod večine islamskih učenjaka.

Takođe, ovo je stav Muhammeda ibn Ibrahima, Abdulaziza ibn Baza i Muhammed ibn Usejmina, kao i Udruženja visokorangiranih učenjaka iz Saudijske Arabije i Kolegija islamskog prava pri Rabiti. (pogledaj: El-Fetava el-muteašllika bit-tib ve ahkamil-merda 1/306)

U odluci Udruženja visokorangiranih učenjaka je došlo: “Ako je sprečavanje trudnoće zbog stvarne nužde, kao što je da žena ne rađa osim operacijskim zahvatom, ili da se odgađa trudnoća zbog koristi koju procijene supružnici, onda nema smetnje da se sprečava trudnoća ili odgađa”. (Karar broj 42 na osmom skupu)

Isto tako u odluci Kolegija islamskog prava se kaže: “Dozvoljeno je privremena kontrola u rađanju s ciljem da se razmaknu periodi trudnoće, ili obustavi rađanje na određeni period ako za to postoji šerijatski opravdan razlog shodno procjeni supružnika, pod uslovom da to ne prouzrokuje štetu i da sredstvo bude šerijatski dozvoljeno”. (Karar broj 1 na petom skupu)

Neki učenjaci ovu dozvolu uslovljavaju sa ispunjenjem tri šarta:

1. Postojanje istinske potrebe za tim, svejedno da li je u tome pribavljanje koristi ili otklanjanje štete.

2. Saglasnost supružnika i njihovo zadovoljstvo s tim, jer oboje imaju pravo na to.

3. Da se njihovom upotrebom ne dogodi veća šteta od koristi, a određivanje te štete i koristi se vraća na pravednog doktora muslimana.

U određenim okolnostima privremeno sprečavanje trudnoće postaje obavezno, kao na primjer da trudnoća nanosi sigurnu štetu zdravlju žene ili postoji velika bojazan da se to može desiti.

A kada prestane potreba za korištenjem kontracepcijskih sredstava obaveza je prestati sa njihovim korištenjem, jer nije dozvoljena njihova stalna upotreba.

Prema tome, u osnovi nema smetnje da se čini privremeno sprečavanje trudnoće prirodnim ili kontracepcijskim putem kada za to postovi opravdan razlog i motiv i kada to supružnici procijene. Međutim, shodno opisu vašeg stanja ne vidim opravdanog šerijstakog razloga da odgađate trudnoću.

Takođe, u pitanju je spomenuto sklapanje braka radi papira od strane muža, pitanje koje je sa šerijatske strane jako sporno i diskutabilno. Ali pošto je to pitanje opširno i ima razna stanja, a o njemu nije ni upitano, ostavićemo ga za neku drugu priliku inšallah.
Ve billahi tevfik.

Na pitanje odgovorio dr. Zijad Ljakić – zijad-ljakic.com

Vidi manje

Alejkumusselam ve rahmetullahi ve berekatuhu.

Hvala Allahu i neka je salavat i selam na posljednjeg vjerovjesnika, a zatim:

Vrijeme podne namaza počinje nakon što Sunce pređe polovinu neba, tj. izađe iz zenita, i traje sve dok sjenka svega što postoji (od premeta ili živih stvorenja) ne bude iste dužine kolika je u prirodnom stanju kada oduzmemo od te dužine sjenke njenu dužinu kolika je bila kad je Sunce bilo u zenitu (tj. na polovini neba). Ovo je stav tri mezheba mimo hanefijskog.

Kod hanefija podne namaz traje sve dok sjenka svega što postoji ne bude duple dužine kolika je u prirodnom stanju, naravno kada oduzmemo od te dužine sjenke njenu dužinu kolika je bila kad je Sunce bilo u zenitu (tj. na polovini neba). Shodno snazi argumenata hadisa stav džumhura (tri mezheba) je bliže ispravnom.

Osobe kojima nije vadžib klanjati džumu namaz, poput: žene, musafira, roba, djeteta i bolesnika, mogu klanjati podne namaz u bilo kojem dijelu vremena podne namaza, svejedno bilo to u toku trajanja hutbe, klanja džume namaza, ili poslije džume.

Dokaz da ovim osobama nije obaveza (vadžib) klanjati džumu namaz je hadis od Tarik ibn Šihaba, radijallahu anhu, u kojem je došlo da je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: „Klanjanje džume u džematu je vadžib svakom muslimanu osim četvorome: robu, ženi, maloljetniku i bolesniku“ hadis bilježe Ebu Davud, Hakim i Bejheki.

Kaže Ebu Zur'a, Ebu Davud, El-Hattabi i Ebu Hatim da ashab Šihab nije ništa prenijeo od Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, iako ga je sreo i vidio, dok imam Zehebi smatra ga je prenijeo.

Ako je tačan prvi stav muhaddisa kaže imam Nevevi da to ne utiče na vjerodostojnost i prihvatljivost hadisa, jer mursel ashaba je općeprihvaćen hadis i uzima se kao vjerodostojan. Hadis su vjerosotjnim ocijenili Hakim i Albani, a mnogi drugi rivajeti ga podupiru.

Takođe, bilježi Taberani U Kebiru od Ibn Omera, radijallahu anhu, da je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: „Musafir nije obavezan klanjati džumu“. U njegovom senedu je ravija koji je slab, vjerodostojnim su ga ocijenili Albani i drugi na osnovu drugih rivajeta.

Kaže Ibn El-muzir u svojoj knjizi „El-Idžma“ (str. 40): „Idžmau učenjaka je na tome da dijete nije obavezno klanjati džumu. Idžmau učenjaka je na tome da žena nije obavezna klanjati džumu“.

Kaže hanbelijski učenjak Ibn Kudame u svom El-Mugniju (2/196): „A što se tiče onog koje klanjanje džume nije obavezno, poput musafira, roba, žene, bolesnika i ostalih koji imaju opravdanje, on može da klanja podne prije klanjanja imama (džumu namaz) po stavu većine učenjaka“.

Zatim je Ibn Kudame naveo da se u ovom pitanju učenjak Ebu Bekr Abdulaziz razišao sa većinom učenjaka smatrajući da spomenutim osobama nije valjan namaz ako klanjaju prije imama, jer oni ako klanjaju u to vrijeme nisu ubijeđeni da imaju opravdanje te im namaz biva kao namaz onih koji nemaju opravdanje.

Na ovo pojašnjenje je odgovorio Ibn Kudame rekavši da oni nisu obavezni da klanjaju džumu te da zbog toga imaju opravdanje, oni su poput onog ko klanja namaz u prvom vaktu sa tejemumom i poput bolesnika koji klanja sjedeći. Da bilo neko drugo mišljenje po ovom pitanju Ibn Kudame bi ga spomenuo kao što mu je praksa.

Nema sumnje da je stav većine učenjaka ispravan jer ga podupiru jasni dokazi.

Ve billahi tevfik.

Na pitanje odgovorio dr. Zijad Ljakić – zijad-ljakic.com

Vidi manje

Alejkumusselam ve rahmetullahi ve berekatuhu.

Hvala Allahu i neka je salat i selam na posljednjeg vjerovjesnika, a zatim:

Prije odgovora na samo pitanje želja mi je da ti dam nekoliko savjeta.

Prvo, sama priznaješ da znaš da je ženama farz da se pokriju, svejedno da pokriju čitavo tijelo osim lica i šaka ili i sa licem i šakama, a neizvršavanje farza je grijeh, pa mi nije jasno šta te sprečava da se istog momenta pokriješ da ne bi istrajavala u tom grijehu. Zato molim Uzvišenog Allaha da ti da tevfika i snage da to smjesta uradiš ako već nisi.

Drugo, divno si se izrazila govoreći o smislu i funkciji hidžaba kod žene, tj. da je “prva uloga hidžaba jeste da ženu zaštiti od muskih pogleda i da samim svojim izgledom ne vodi u grijeh i sebe i onoga koji je gleda”, te se nadam da nećeš dugo oklijevati kako ne bi muškarce navodila na grijeh hodajući ispred njih otkrivena.

A što se tiče samog pitanja, tj. bitnosti pokrivanja kose kod žene, nema sumnje da je kosa jedan od najljepših, najistaknutijih i najzavodljivijih dijelova tijela kod žene, iako je čitavo tijelo žene u osnovi avret i fitna za muškarce, te stoga pokrivanje kose itekako umanjuje priliku da se kod muškarca pobude emocije i strasti naspram žene.

Tvoja tvrdnja da je kosa manje bitna i da najmanje dolazi do izražaja u odnosu na lice, oči, usne nije sasvim i u potpunosti tačna i ne slaže se stvarnošću, jer muškarci itekako gledaju na kosu, a i žena može da sa kosom nadoknadi mnoge nedostatke na drugim dijelovima tijela.

A to što si uočila da i lice predstavlja fitnu je ustvari jedan od razumskih dokaza onih učenjaka koji zastupaju stav da je ženi obaveza da pokrije i lice jer je ono predmet najvećeg interesovanja muškaraca.

Tako da kada se za ženu konstatuje da je lijepa prvenstveno se misli na njeno lice, dok za ostale dijelove tijela žene se kaže da je zgodna, ili se kaže zgodna je ali je ružna, čime se jasno razdvaja lice od ostalih dijelova tijela, ili ima lijepu kosu ali nije lijepa. Sve to govori da je lice, ustvari, centralni dio na osnovu kojeg se ocjenjuje da li je žena lijepa ili nije.

A sve ovo nas vodi do ispravnog mišljenja učenjaka da je ženi vadžib da pokrije lice, ali ne na osnovu gore spomenutog iako i to podupire ovaj stav, nego na osnovu ajeta i vjerodostojnih hadisa, prakse sahabijki i onoga na čemu je bio ovaj Ummet u svim krajevima muslimanskog svijeta, pa čak i u Bosni, sve do zadnjih stotinjak godina. A to je da je praksa muslimanki bila da pokrivaju svoja lica.

Učenjaci navode praktični koncenzus (idžma’) muslimana oko pokrivanja lica žene muslimanke pred muškarcima koji joj nisu mahrem.

Kaže Ibn Tejmije prilikom tefsirenja 56. Ajeta sure En-Nur: “Bio je sunnet mu'mina u vremenu Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, da slobodna muslimanka pokriva lice a da robinja otkriva svoje lice”.

A u knjizi Fethul-bari (9/337) Ibn Hadžer navodi: “Bila je neprestalna praksa da žene prilikom izlaska u mesdžide, na pijace i putovanja budu pod nikabima (tj. pokrivenog lica) kako ih ne bi muškarci gledali”.

Kaže imam Ibn Reslan: “Složni su muslimani da je ženama zabranjen izlazak otkrivenih lica”. (Avnul-ma'bud 4/106)

Takođe, bilježi Ebu Hamid El-Gazali u svom Ihjau’ (1/729) sljedeće: “Neprestano su muškarci u svim vremeni bili otkrivenog lica a žene bi izlazile pod nikabima”.

Imam Ševkani u svojoj poznatoj knjizi Nejlul-evtar (6/130) navodi da su muslimani bili složni na zabrani izlaska žena otkrivenog lica, naročito u vrijeme mnoštva fasika.

Kaže poznati muslimanski gramatičar Ebu Hajjan iz Endelusa: “Pa je tako bio običaj u zemljama Endelusa da se od žene nije moglo vidjeti ništa osim njenog jednog oka”. (El-Bahru el-muhit 3/144)

A šafijski učenjak El-Muzi'i kaže: “Neprestana praksa žena muslimanki je bila na tome (da pokrivaju lice) u davna i sadašnja vremena , u svim pokrajinama, imali su tolerancije u otkrivanju lica starijih žena a to nisu tolerisali djevojkama i smatrali su da je otkrivanje lica avret i munker (loše djelo) …”. (Tejsirul-bejan li ahkamil-kur'an 2/1001).

Ovo je dokaz da je islamska civilizacija bila na vrhuncu a muslimanke su pokrivale svoja lica, što jasno ukazuje da razlog zaostalosti muslimana nije imao nikakvu vezu sa pokrivanjem žene muslimanke.

Pa tako poštovana sestro u Islamu, tvoja zapitanost da li je lice veća fitna za muškarce od kose dovela nas je do sljedećeg rezultata: da kur'anski ajeti, vjerodostojni hadisi, zdrav ljudski razum i praksa muslimanki u svim mjestima od početka Islama pa do savremenog doba ukazuju na obavezu pokrivanja žene muslimanke kada izlazi van kuće i pred muškarcima koji joj nisu mahremi.

Takođe se iskreno nadamo da ćeš i ti shvatiti i u praksi potvrditi da nema pravog, potpunijeg, boljeg i bogobojaznijeg pokrivanja muslimanke od nikaba. Ve billahi tevfik.

Na pitanje odgovorio dr. Zijad Ljakić – zijad-ljakic.com

Vidi manje

Alejkumusselam ve rahmetullahi ve berekatuhu.

Hvala Allahu i neka je salavat i selam na posljednjeg vjerovjesnika, a zatim:

U vjerodostojnom hadisu kojeg bilježe Buharija i Muslim u svoja dva Sahiha od Ukbe b. Amira, radijallahu anhu, se prenosi da je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Čuvajte se ulaska kod žena”. Pa reče neki čovjek od Ensarija: “O Allahov Poslaniče, a šta je sa djeverom (el-hamvu)?” Kaže: “Djever je smrt”.

Kaže imam Nevevi u svom Komentaru Muslimovog Sahiha (7/308): „Riječi ‘Djever je smrt’ znače da je strah od njega (djevera) veća od straha od drugih ljudi. Zlo i fitna koji se mogu očekivati od njega su veći zbog lakše mogućnosti da on dođe do žene (supruge njegovog brata) i osami se sa njom a da zbog toga ne bude ukoren, za razliku od muškarca stranca.

U hadisu se sa riječju ‘el-hamvu’ misli na muške rođake muža mimo njegovog oca (djeda pa naviše) i njegove djece (unučadi pa naniže). A što se tiče oca (djeda) i unučadi (praunučadi) oni su mahremi njegove žene i njima je dozvoljeno osamljivanje sa njom, i za njih se ne može reći da su smrt. Nego se pod ‘el-hamvu’ misli na (muževog) brata, amidžu i njihovu mušku djece i njima slične koji nisu mharemi.

Običaj ljudi je da su nemarni i popustljivi u ovome, pa se djever (i njemu slični) osamljuje sa suprugom brata, a to je smrt. Njemu je preče to zabraniti nego muškarcu strancu zbog onog što smo spomenutli“.

Prema tome, nije dozvoljeno da ostaješ sama sa djeverom u kući. Drugim riječima, tebi i tvom mužu nije dozvoljeno da omogućujete njegovom bratu da boravi u kući sa tobom kada nema tvog muža. Čak kada i ima tvoj muž, ti ne treba da sjediš u istoj sobi ili prostoriji gdje ti je djever.

Ve billahi tevfik.

Na pitanje odgovorio dr. Zijad Ljakić – zijad-ljakic.com

Vidi manje